เคลียร์หูตอนดำน้ำยังไง หูอื้อ ปวดหู ทำไง: คู่มือมือใหม่

กลัวปวดหู เป็นเรื่องที่มือใหม่กังวลมากที่สุดเรื่องหนึ่งก่อนดำน้ำครั้งแรก PADI บอกว่านักดำน้ำเกือบทุกคนเคยเคลียร์หูยากในบางครั้ง โดยเฉพาะช่วงที่เพิ่งเริ่มดำ และเมื่อฝึกมาถูกวิธี นักดำน้ำส่วนใหญ่เคลียร์หูได้สบาย ๆ

บทความนี้สรุปว่าทำไมลงน้ำแล้วหูอื้อ เคลียร์หูยังไง เริ่มเมื่อไร เคลียร์ไม่ออกต้องทำอะไร และอาการแบบไหนต้องหยุดดำ ข้อมูลทั้งหมดมาจาก DAN (Divers Alert Network) และ PADI (องค์กรสอนดำน้ำ) บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ เรื่องหูและสุขภาพของคุณ ถามแพทย์เสมอ

ทำไมลงน้ำแล้วหูอื้อ ปวดหู

หูชั้นกลางเป็นช่องที่มีอากาศอยู่ข้างใน ต่อกับลำคอด้วยท่อเล็ก ๆ ชื่อท่อยูสเตเชียน (Eustachian tube) ปกติเวลาเรากลืนน้ำลาย ท่อนี้จะเปิด เสียง "ป๊อก" หรือ "คลิก" เบา ๆ ที่ได้ยินในหูก็มาจากตรงนี้

ตอนลงไปใต้น้ำ แรงดันรอบตัวเพิ่มขึ้น DAN อธิบายว่าแก้วหูจะถูกดันเข้าไปด้านใน ถ้าไม่ปรับแรงดันในหูให้เท่ากับข้างนอก แรงดันที่ต่างกันจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนเจ็บ และถ้าต่างกันมากพอ แก้วหูอาจทะลุได้ การปรับแรงดันนี้นักดำน้ำเรียกว่า "เคลียร์หู" (Equalize) คือเปิดท่อยูสเตเชียนให้อากาศเข้าไปในหูชั้นกลาง

บทความบนบล็อก PADI ที่นำมาจาก DAN บอกว่า การบาดเจ็บของหูชั้นกลางจากแรงดัน (Middle ear barotrauma) เป็นการบาดเจ็บของหูจากแรงดันที่พบบ่อยที่สุด

วิธีเคลียร์หู (Equalize) ที่ DAN และ PADI อธิบาย

PADI บอกว่าวิธีช่วยเคลียร์หูสอนอยู่ในคอร์ส Open Water ทั้งหมด เช่น กลืนน้ำลาย หาว หรือบีบจมูกแล้วเป่าลมเบา ๆ ส่วน DAN แยกชื่อแต่ละวิธีไว้ดังนี้

• Valsalva: บีบจมูก แล้วเป่าลมออกทางจมูกเบา ๆ บล็อก PADI บอกว่าเป็นวิธีที่นักดำน้ำส่วนใหญ่ได้เรียน และเตือนว่าเป่าแรงเกินไปได้ง่าย อย่าเป่าแรง และอย่ากลั้นแรงดันไว้นานเกิน 5 วินาที
• Toynbee: บีบจมูกแล้วกลืนน้ำลาย DAN บอกว่าเป็นวิธีที่ดีถ้าต้องเคลียร์ตอนขึ้น
• Frenzel: บีบจมูก เกร็งกล้ามเนื้อลำคอ แล้วทำเสียง "ค" (K)
• Lowry: บีบจมูก เป่าลมเบา ๆ พร้อมกับกลืนน้ำลาย คือ Valsalva กับ Toynbee รวมกัน
• Edmonds: ดันขากรรไกรไปข้างหน้า แล้วใช้ Valsalva หรือ Frenzel
• เปิดท่อเอง (Voluntary tubal opening): หาวหรือขยับขากรรไกร บล็อก PADI บอกว่าต้องฝึก
• แบบไม่ต้องทำอะไร (Passive): เกิดเองตอนขึ้น ไม่ต้องออกแรง

เริ่มเคลียร์เมื่อไร บ่อยแค่ไหน

DAN แนะนำไว้ดังนี้

• เริ่มก่อนลง: ตอนอยู่ผิวน้ำ ก่อนเริ่มลง เคลียร์หูเบา ๆ หนึ่งครั้ง
• ลงโดยเอาเท้าลงก่อน ถ้าทำได้ และใช้เชือกนำลงหรือเชือกสมอช่วยคุมความเร็ว
• เคลียร์บ่อย ๆ ช่วงแรก: เคลียร์เบา ๆ ทุกไม่กี่ฟุต ตลอด 10 ถึง 15 ฟุตแรกของการลง
• อย่าขึ้น ๆ ลง ๆ ไปมา

บล็อก PADI เสริมว่า ถ้าไม่เคลียร์เร็วพอหรือบ่อยพอ เนื้อเยื่อรอบปลายท่ออาจปิดท่อไว้

เคลียร์ไม่ออก ทำไง

• หยุดลงก่อน: PADI บอกว่ากฎสำคัญที่สุดของการเคลียร์หูคืออย่าฝืน และอย่าลงต่อ
• ขึ้นมาเล็กน้อย: ขึ้นมาสักไม่กี่ฟุต หรือราว 1 เมตร ให้แรงดันลดลง แล้วลองใหม่ (PADI)
• เอียงหูข้างที่อื้อขึ้นหาผิวน้ำ: DAN บอกว่าอาจช่วยได้
• ยังไม่ได้ ให้เลิกไดฟ์นั้น: DAN บอกว่าถ้าเคลียร์ไม่ได้ ให้ยกเลิกการดำครั้งนั้น

ทำไมห้ามฝืน

DAN เขียนไว้สั้น ๆ ว่า ความเจ็บเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ ถ้าเจ็บ แปลว่าลงไปโดยยังเคลียร์ไม่พอ ให้ขึ้นมาไม่กี่ฟุตจนหายเจ็บ DAN ยังบอกว่าการลงโดยไม่เคลียร์หู อาจทำให้ทริปดำน้ำทั้งทริปพัง หรือทำให้หูเสียหายถาวรและการได้ยินลดลง

บล็อก PADI อธิบายเพิ่มว่า ถ้าเป่าลมฝืนเข้าไปตอนท่อปิดแล้ว ท่ออาจยิ่งปิดแน่น และการเป่าแรงเกินไปอาจทำให้ช่องเล็ก ๆ ของหูชั้นใน (Round window และ Oval window) ฉีกขาดได้

เป็นหวัด คัดจมูก ภูมิแพ้ ดำน้ำได้ไหม

DAN บอกว่าหวัดหรือการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน ไข้ละอองฟาง ภูมิแพ้ การสูบบุหรี่ หรือผนังกั้นจมูกคด ทำให้เคลียร์หูยากขึ้นได้

ยาลดน้ำมูกและสเปรย์พ่นจมูกช่วยลดอาการบวมในจมูกและหูได้ แต่ DAN เตือนว่ายาลดน้ำมูกมีผลข้างเคียงได้ ให้ถามแพทย์ก่อน อย่าใช้ก่อนดำน้ำถ้าไม่เคยลองใช้มาก่อน และสเปรย์พ่นจมูกแบบซื้อเองที่ใช้ซ้ำ ๆ อาจทำให้คัดจมูกกลับมาหนักกว่าเดิม (Rebound congestion) จะดำน้ำตอนป่วยได้หรือไม่ ให้แพทย์เป็นคนตัดสิน

อาการแบบไหนต้องหยุดดำ และพบแพทย์

DAN บอกว่าถ้าระหว่างดำ คุณมีอาการเหล่านี้ ให้ยกเลิกไดฟ์นั้นทันที

• เจ็บหู
• เวียนหัวบ้านหมุน (Vertigo)
• ได้ยินน้อยลงแบบทันที

ถ้าอาการยังไม่หาย DAN บอกว่าอย่าดำต่อ และไปพบแพทย์

หน้ากากดำน้ำช่วยเคลียร์หูยังไง

การเคลียร์หูส่วนใหญ่ต้องบีบจมูก หน้ากากดำน้ำจึงต้องคลุมจมูก หน้าแนะนำหน้ากากของ PADI ระบุว่า

• หน้ากากต้องคลุมจมูก เพื่อให้ปรับแรงดันในหน้ากากได้ด้วยการหายใจออกทางจมูก
• รอบจมูกมีช่องให้นิ้วบีบจมูก (Finger pockets) เพื่อเคลียร์หูได้
• ตอนลองหน้ากาก ให้ลองบีบจมูกดูด้วย

แว่นว่ายน้ำที่ไม่คลุมจมูกจึงใช้ดำสคูบาไม่ได้ อ่านวิธีเลือกต่อในหน้ากากดำน้ำ ยี่ห้อไหนดี หรือเทียบหน้ากากดำน้ำที่เรามี

เรียนเคลียร์หูกับครูก่อน

PADI บอกว่าวิธีเคลียร์หูสอนอยู่ในคอร์ส Open Water ครูจะให้ฝึกในสระหรือน้ำนิ่งก่อนลงทะเล อ่านเรื่องคอร์สในเรียนดำน้ำ Open Water และเรื่องความเสี่ยงอื่น ๆ ของการดำน้ำในดำน้ำอันตรายไหม

ก่อนวันเรียน ดูคลิป5 ข้อสำคัญที่นักดำน้ำมือใหม่ต้องรู้ของเราได้ฟรีบน YouTube

คำถามที่พบบ่อย

ดำน้ำแล้วหูอื้อ ปวดหู ทำไง

หยุดลงทันที อย่าฝืน ขึ้นมาสักไม่กี่ฟุตหรือราว 1 เมตรแล้วลองเคลียร์ใหม่ ถ้ายังไม่ได้ ให้เลิกไดฟ์นั้น ตามคำแนะนำของ PADI และ DAN

Valsalva คืออะไร

วิธีเคลียร์หูที่นักดำน้ำส่วนใหญ่ได้เรียน คือบีบจมูกแล้วเป่าลมออกทางจมูกเบา ๆ บล็อก PADI เตือนว่าอย่าเป่าแรง และอย่ากลั้นแรงดันไว้นานเกิน 5 วินาที

เป็นหวัด คัดจมูก ดำน้ำได้ไหม

DAN บอกว่าหวัดและภูมิแพ้ทำให้เคลียร์หูยากขึ้นได้ ยาลดน้ำมูกมีผลข้างเคียงได้ ให้ถามแพทย์ก่อนเสมอ

ปวดหูหลังดำน้ำ ต้องไปหาหมอไหม

DAN บอกว่าถ้าเจ็บหู เวียนหัวบ้านหมุน หรือได้ยินน้อยลงทันทีระหว่างดำ ให้เลิกไดฟ์ และถ้าอาการยังไม่หาย อย่าดำต่อ และไปพบแพทย์